Gilles de Rais (ur. jesienią 1404, zm. 26 października 1440) - francuski arystokrata, żołnierz i bohater narodowy. Został skazany za torturowanie, gwałty i zamordowanie 30 dzieci, choć liczba ofiar w rzeczywistości mogła sięgnąć nawet dwóch setek.
Spis treści |
edytuj Pochodzenie
Rais urodził się w 1404 r. w Machécoul, w okolicy pogranicza Bretanii i Poitou. Jego ojcem był Guy z Montmorency-Laval, który sam wżenił się w majątek de Rais, poślubiając Marię z Craon, córkę Jana z Rais. Gilles odziedziczył ziemie Rais, które później stały się księstwem Retz. Był inteligentnym dzieckiem, władającym płynnie łaciną.
edytuj Początki
Rais stanął po stronie sił Monforta, księcia Bretanii, przeciwko konkurującemu rodowi prowadzonemu przez Oliviera z Blois, hrabiego Penthievre, który wziął Jana VI, księcia Bretanii, w niewolę. Rais pomagał w jego ucieczce, za co został hojnie nagrodzony w postaci nadań ziemskich, które bretoński parlament zamienił na nagrodę pieniężną.
edytuj Dwór Delfina Francji
Po śmierci rodziców ok. 1415 r. znalazł się pod opieką swego ojca chrzestnego, Jana z Craon, który był kimś w rodzaju skrzyżowania polityka z bandytą. W 1420 r. znalazł się na dworze delfina Karola Walezjusza, nieukoronowanego następcy tronu Francji. Jan z Craon usiłował ożenić Gille'a z Rais z dziedziczką Joanną z Paynol, co mu się nie udało. Potem próbował zeswatać Rais z Beatrice z Rohan, bratanicą księcia Bretanii, ponownie nieskutecznie. W końcu udało mu się powiększyć ziemie Rais poprzez jego małżeństwo z Katarzyną z Thouars, panią na Bretanii, Vendei i Poitou, którą po prostu w tym celu porwano.
edytuj Wojna stuletnia
Od 1427 do 1435 r. Rais służył jako dowódca w królewskim wojsku, włączając w to służbę pod Joanną d'Arc w kampanii w 1429 r. Mimo świadectw kilku popularnych autorów, którzy wyolbrzymiali jego znaczenie w późniejszych kampaniach, zostało udowodnione na podstawie ocalałych ksiąg rachunkowych, że dowodził raczej niewielkim oddziałem osobistym, składającym się z dwudziestu pięciu zbrojnych i jedenastu łuczników, i był raczej jednym z wielu pomniejszych dowódców niż wodzem. Nie służył również Joannie d'Arc jako osobisty ochroniarz, (ta funkcja przypadła Janowi z Aulon). Największym osiągnięciem Gillesa de Rais było znalezienie się pośród trzech wyróżnionych ceremonialnym tytułem marszałka (fr. maréchal) ustępujących pozycją jedynie królewskim konstablom (fr. connétable). Tytuł ten nadano mu podczas koronacji Karola VII, 17 lipca 1429 r.
edytuj Stan spoczynku
W 1435 r. Rais odszedł ze służby wojskowej, by spełniać swoje zachcianki w swych majątkach, promując teatralne przedstawienia i przepuszczając odziedziczony majątek. W tym czasie, zgodnie z późniejszymi zeznaniami jego i pozostałych współwinnych, zaczął eksperymentować z okultyzmem pod przewodnictwem człowieka zwanego Francesco Prelati, który wmówił Rais, że może odzyskać majątek, który roztrwonił, poświęcając dzieci demonowi zwanemu "Barron".
edytuj Początek śledztwa
15 maja 1440 r. Rais porwał księdza o imieniu Jan le Ferron, który wtedy przebywał w kościele St. Etienne de Mermorte. Biskup z Nantes wszczął śledztwo, podczas którego odkrył zbrodnie, jakich dopuszczał się Rais przez lata. 29 lipca biskup ogłosił swe odkrycie i w efekcie uzyskał poparcie księcia Bretanii, uprzedniego sojusznika Gille'a de Rais. Podjęto działania. 24 sierpnia królewscy żołnierze, pod dowództwem Artura Richemont, uwolnili Jana le Ferron. Samego Rais aresztowano razem ze współtowarzyszami 15 sierpnia, po świeckim dochodzeniu, potwierdzającym wcześniejsze doniesienia biskupa z Nantes. Rais był sądzony zarówno przez sąd świecki jak i duchowny pod zarzutami morderstwa, sodomii i herezji. Były to najcięższe możliwe oskarżenia tamtych czasów.
edytuj Zeznania
W zapisach zeznań, zawierających opowieści rodziców wielu zaginionych dzieci, jak również graficznych opisach morderstw dokonywanych przez Gillesa de Rais dostarczonych przez jego współtowarzyszy, znajdowały się rzeczy tak szokujące, że sędziowie zażądali, by najgorsze fragmenty zostały usunięte. Rais został posądzony o zwabianie młodych chłopców do swojego majątku, gdzie ich gwałcił, torturował i ranił, często masturbując się siedząc na umierającej ofierze. Dokładnie nie wiadomo ile osób zostało zamordowanych przez de Rais, ponieważ większość ciał została spalona lub zakopana. Przyjmuje się, że było od 80 do 200 ofiar. Sugestie o 600 ofiarach są prawdopodobnie przesadzone. Ofiary miały od 8 do 16 lat i były obu płci. Choć Rais wolał chłopców, zadowalał się młodymi dziewczętami, jeżeli jego słudzy nie byli w stanie zdobyć dzieci płci męskiej.
edytuj Wyrok
Obszerne zeznania świadków przekonały sędziów o słuszności postawionych zarzutów. Rais przyznał się dobrowolnie do przestępstw 21 października, w związku z czym sąd odwołał planowane tortury. 23 października sąd świecki skazał współwinnych towarzyszy Gillesa de Rais, Henriet i Poitou. 25 października sąd kościelny nałożył na niego ekskomunikę. Tego samego dnia skazał go sąd świecki. Ekskomunika została z niego zdjęta po okazaniu skruchy i przyznano mu prawo do spowiedzi. Sąd świecki podtrzymał swój wyrok. Rais, Henriet i Poitou zostali straceni w Nantes 26 października 1440 r.
edytuj Spisek
Choć niektórzy autorzy sugerują, że Rais został okrzyknięty mordercą i heretykiem przez Kościół rzymskokatolicki w następstwie spisku mającego na celu przejęcie jego ziem, historycy podważają tę teorię, wskazując na fakt, że Kościół nie przejął ziem de Rais po jego straceniu - przypadły one księciu Bretanii, który potem rozdzielił te ziemie między swoich możnych, np. hrabiemu Richemont. Ponadto Rais został skazany przez oba sądy - kościelny i świecki w oparciu o rozległe dowody, takie jak zeznania naocznych świadków opisujących morderstwa w najdrobniejszych szczegółach i zeznania rodziców zaginionych dzieci z wiosek położonych w pobliżu majątku Gille'a de Rais. Taki spisek wymagałby zaangażowania licznych świadków i szerokiej współpracy dostojników kościelnych z urzędnikami świeckimi. Większość historyków postrzega księcia Bretanii jako osobę niemogącą brać udziału w takim spisku, mimo ewidentnych zysków, ze względu na to, iż bardzo długo pozostawał sojusznikiem i zwierzchnikiem de Rais, który zaakceptował zarzuty dopiero po przeprowadzeniu dwóch śledztw ujawniających wskazujące na jego winę dowody.
edytuj Gilles de Rais w literaturze i sztuce
Rais pojawia się z nazwiska i jako postać w sztuce "Święta Joanna" George'a Bernarda Shaw, jako młody 25-letni mężczyzna, który ma podszywać się pod Delfina, któremu się ten podstęp nie udaje.
Jest również przedmiotem badań bohatera książki "Là-bas" J.K Huysmansa (m.in. literacka wersja jego procesu).
Jego osobowość i notoryczne skłonności stały się inspiracją dla francuskich autorów, takich jak Michel Tournier, Pierre Klossowski i Georges Bataille.
Jest również jednym z bohaterów romansu historycznego "Katarzyna" autorstwa Juliette Benzoni, na podstawie którego nakręcono serial telewizyjny (lata 80. XX w.)
Blackmetalowy zespół Cradle of Filth poświęcił całą płytę Godspeed on the Devil's Thunder postaci Raisa.
edytuj Gilles de Rais w filmie
Postać Gillesa de Rais pojawia się również w filmie Luca Bessona "Joanna d'Arc". Jest w nim opisany jako "wzbudzający strach w mężczyznach, podziwiany przez kobiety".
edytuj Wampiryzm
Gilles de Rais jest najobszerniej opisanym i pierwszym znanym historycznie przypadkiem wampiryzmu seksualnego. Patrz: dewiacje seksualne.