Język wysokoislandzki - ultrapurystyczna, bogata w metafory oraz archaizmy forma współczesnego języka islandzkiego, opracowana na przełomie XX i XXI wieku przez Belga Jozefa Braekmansa.
Celem Braekmansa było stworzenie sztucznego języka, który wykluczałby zapożyczenia językowe, pozostawiając jedynie czysto islandzkie słownictwo. Ten ultrapuryzm językowy (málgjörhreinsun) wynika z przekonania, że internacjonalizacja języka ma negatywny wpływ na jego unikalność i wyjątkowość. Entuzjaści projektu pragną posługiwać się językiem zachowującym swoje oryginalne, starodawne brzmienie. Nazwa "háfrónska" (wysokoislandzki) nawiązuje do "høgnorsk" (wysokonorweski) – konserwatywnej formy języka nynorsk. Słowo "frónska" pochodzi od "frón", poetyckiego określenia Islandii, będącego początkowo jednym z określeń Ziemi, wymienionym w Eddzie.
Początek projektu datowany jest na wczesne lata 90 XX w., kiedy Jozef Braekmans (w języku wysokoislandzkim Timbur-Helgi Hermannsson) rozpoczął tworzenie neologizmów opartych na islandzkim rdzeniu dla nazw zapożyczonych z innych języków. Kilka lat później rozpoczął intensywną promocję swej idei w Internecie, tworząc w 2000r. poświęcony jej serwis internetowy, a w 2005r. Centrum Języka Wysokoislandzkiego. Mimo to pomysł zyskał niewielką ilość entuzjastów, pozostając poza szeroką akceptacją Islandczyków. Język nie stał się przedmiotem badań naukowych, nie jest także oficjalnie uznawany na Islandii.
Spis treści |
edytuj Przykłady słowotwórstwa
Główny nacisk w háfrónska położony jest na málgjörhreinsun, czyli skrajny puryzm językowy. Oznacza to, że każde słowo może być potencjalnym celem purystycznej interwencji – nawet nazwy własne, geograficzne, czy chemiczne. Charakterystyczną cechą háfrónska jest używanie metafor jako określeń naukowych: np. beinstál (dosłownie "stal kostna", czyli wapń), gleipniskol (dosłownie "twardy węgiel", gdzie wyraz gleipnir była używany w staroislandzkich sagach do określenia pięknej, ale niezwykle silnej nitki, która była użyta do związania złego wilka Fenrira, wyraz ten oznacza nanorurki węgla), surtsgull (dosłownie "złoto Surtra", ognistego olbrzyma płonącego królestwa Múspellsheimr, stanowi dodatkowe określenie na siarkę), þórsilmur (dosłownie "słodka woń Thora, boga piorunów", czyli ozon), ginnungahvellur (czyli Wielki Wybuch, od wyrażenia ginnungagap, rozległej pustki z początku czasów, przedrostek ginnunga- oznaczający "rozległość", a także "początek czasu", uznano za najlepszy możliwy przedrostek do określenia Wielkiego Wybuchu).
edytuj Nazwy własne
- Timbur-Helgi Stálmaður - Józef Stalin, gdzie imię Timbur-Helgi oznacza "świętego cieślę", co ma być islandzkim odpowiednikiem imienia "Józef"; rosyjskie nazwisko "Stalin" oznaczające "człowieka ze stali", zostało dosłownie przetłumaczone.
- Gulserkja-Atli - Czyngis Chan, dosłownie "Attyla żóltych saracenów"
- Heilmóður kol - Helmut Kohl
- Jón Karl - Juan Carlos
- Yrkir Buski - George Bush
edytuj Nazwy geograficzne
- Læsialand - Polska (zamiast islandzkiego Pólland), gdzie Læsir oznacza wg islandzkiego słownika etymologicznego nazwę plemienia polskiego (Lechitów) oraz męskie imię własne pochodzące od tej nazwy (Lech)
- Andeldland - Ziemia Ognista
- Axlarríki - dosłownie "kraj ramienia; kraj na jednym z 'ramion' świata", czyli Alaska
- Bryngyðjuborg - dosłownie "miasto uskrzydlonej bogini", czyli Ateny
- Gnæfagnípur - dosłownie "górujące szczyty", czyli Himalaje
- Leðjuhólmur - Paryż, skojarzenie z łacińskim Lutetia = "błotnisty", islandzkie leðja = "błoto" + hólmur = "wyspa"
- Leggskófjöll - dosłownie "góry butowe", czyli Apeniny
- Sjöhæðir - dosłownie "siedem wzgórz", czyli Rzym
edytuj Nazwy chemiczne
- áttkolungur/áttkolung - oktan/okten.
- kolsúrt beinstál dosłownie "węglokwasowa kościostal", czyli węglan wapniowy
- mýraloftsrokroði - mýraloft = dosł. "gaz bagienny", czyli metan + rokroði = dosł. "lotna czerwień", czyli brom, ostatecznie bromek metylu
- sexátloftsáablý - oznacza sześciofluorek uranu, gdzie sex = "sześć"’ + átloft = dosł. "jedzący gaz", czyli fluor, ponieważ jest to najbardziej żrący gaz + áablý = dosł. "ołów praojca", uran, (chociaż Tor również jest izotopem rodzica, nazwa áablý zarezerwowana jest dla uranu, ponieważ w greckiej mitologii Uranos był pierwszym mężczyzną i praojcem bogów).
edytuj Częstym sposobem słowotwórstwa jest użycie antykalki
- Polski: maska przeciwgazowa ("gazmaska")
- Angielski: gas mask
- Wysokoislandzki: andarsáld ("sito oddechu")
- Polski: strajk głodowy
- Angielski: hunger-strike
- Wysokoislandzki; kröfusvelti ("głodówka protestowa")
- Polski: jednorożec
- Angielski: unicorn (jeden róg; wszystkie języki na świecie używają elementów "jeden" i "róg")
- Wysokoislandzki: geirfákur ("ogier z dzidą")
edytuj Linki zewnętrzne
- Centrum Języka Wysokoislandzkiej (Miðstöð háfrónska tungumálsins)
- Strona o dziecku górskim (fjallbarnið), symbolu wysokoislandzkim
Międzynarodowe języki pomocnicze
adjuvilo • Basic English • esperanto • europanto • folkspraak • glagolica • glosa • idiom neutral • ido • interlingua • latina sine flexione • Lingua Franca Nova • meżduslavianski jezik • migowy • novial • occidental • proslava • romanica • románico • ruslavsk • signuno • slovio • solresol • sona • volapük
Języki logiczne i filozoficzne
láadan • lincos • loglan • lojban • ro • toki pona
Języki fikcyjnych światów i ludów
języki Śródziemia • języki północnosłowiańskie
aurebesh • brithenig • enochiański • klingoński • nadsat • ptydepe • simlisz • Starsza Mowa • wenedyk
Zabawy językowe
loxian • louchébem • świńska łacina • verlan
Inne
damin • jazyczije • nowomowa • syberyjski • wysokoislandzki