Międzynarodowy Trybunał Karny, MTK (ang. International Criminal Court, ICC) – pierwszy w historii ludzkości stały sąd międzynarodowy powołany do sądzenia pojedynczych osób oskarżanych o popełnienie najcięższych zbrodni, które miały miejsce po 1 lipca 2002 roku. Siedzibą trybunału jest Haga. Powstał na podstawie Statutu Rzymskiego, wynegocjowanego i przyjętego na przełomie czerwca i lipca 1998 r. w siedzibie Organizacji ds. Wyżywienia i Rolnictwa ONZ (FAO) w Rzymie.
Spis treści |
edytuj Jurysdykcja
MTK sądzi następujące zbrodnie:
- ludobójstwo (na podst. definicji zaczerpniętej z konwencji o ściganiu zbrodni ludobójstwa z 1948)
- zbrodnie przeciwko ludzkości (definicje zaczerpnięte ze statutów trybunałów: norymberskiego, haskiego dla byłej Jugosławii oraz trybunału w Arushy)
- zbrodnie wojenne na podstawie: konwencji genewskich o ochronie ofiar wojny (1949) wraz z protokołami dodatkowymi (1977), deklaracje haskie o zakazie używania pocisków z gazami oraz rozszerzających się lub spłaszczających w ciele ludzkim (1899), IV konwencji haskiej o zasadach wojny lądowej (1907), protokołu o zakazie używania broni chemicznej i gazowej (1925)
- agresja (ale rozpatrywanie spraw z tego punktu jest zawieszone do czasu wypracowania jasnej definicji terminu "agresja")
Trybunał może sądzić wyłącznie osoby fizyczne i tylko za czyny popełnione po wejściu w życie statutu lub po jego przyjęciu przez dane państwo.
Wśród zbrodni objętych jurysdykcją Trybunału w żadnym miejscu nie została wymieniona zbrodnia terroryzmu, chociaż można w drodze wykładni odpowiednich przepisów Statutu (art. 7 Statutu MTK) uznać, że stanowi ona szczególnego rodzaju przypadek zbrodni przeciwko ludzkości. Warto podkreślić, że zbrodnia terroryzmu celowo została pominięta w czasie negocjacji na konferencji rzymskiej, gdyż nie było zgodności co do definicji zbrodni terroryzmu między państwami. W obawie przed konfliktem mogącym udaremnić przyjęcie Statutu MTK, zrezygnowano z dyskusji nad zbrodnią terroryzmu. Należy pamiętać, że Statut MTK został wynegocjowany w 1998 r. czyli przed zamachami 11 września 2001.
Ze względu na to, że część państw, które podpisały Statut Rzymski, nie ratyfikowało go(USA, Izrael),lub też go w ogóle nie podpisało (Chiny, Rosja), istnieje spore zagrożenie, że Międzynarodowy Trybunał Karny straci swój praktyczny sens.
Aktualnie prokurator Trybunału (Luis Moreno Ocampo) prowadzi postępowanie w sprawie zbrodni objętych jurysdykcją Trybunału, które miały miejsce w Demokratycznej Republice Konga, w Ugandzie, w Republice Środkowoafrykańskiej i w Sudanie.
Obecnie funkcjonujący Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości z siedzibą w Hadze jest organem ONZ predestynowanym do rozstrzygania sporów między państwami, a nie do sądzenia pojedynczych osób za zbrodnie międzynarodowe. Taką funkcję pełnią natomiast trybunały ad hoc - do spraw zbrodni w byłej Jugosławii (1993) oraz Rwandzie (1994). Mają one charakter tymczasowy (istnieją do czasu rozstrzygnięcia kwestii, dla których je powołano) i specjalny (tylko, odpowiednio, dla osądzenia zbrodni w byłej Jugosławii i Rwandzie). MTK ma funkcjonować jako trybunał stały i uniwersalny, by w przyszłości nie musieć powoływać trybunałów specjalnych.
edytuj Skład
W lutym 2003 wybrano pierwszych 18 sędziów Trybunału, którymi zostali:
- Rene Blattmann (Boliwia, do 2009)
- Maureen Harding Clark (Irlandia, do 2012)
- Fatoumata Dembele Diarra (Mali, do 2012)
- Adrian Fulford (Wielka Brytania, do 2012)
- Karl Terrence Hudson-Phillips (Trynidad i Tobago, do 2012)
- Claude Jorda (Francja, do 2009)
- Hans-Peter Kaul (Niemcy, do 2006)
- Philippe Kirsch (Kanada, do 2009)
- Erkki Kourula (Finlandia, do 2006)
- Akua Kuenyehia (Ghana, do 2006)
- Elizabeth Odio Benito (Kostaryka, do 2012)
- Georghios Pikis (Cypr, do 2009)
- Navanethem Pillay (RPA, do 2009)
- Mauro Politi (Włochy, do 2009)
- Tuiloma Neroni Slade (Samoa, do 2006)
- Sang-Hyun Song (Korea Południowa, do 2006)
- Sylvia de Figueiredo Steiner (Brazylia, do 2012)
- Anita Ušacka (Łotwa, do 2006)
Kandydowała także Polka, prof. Eleonora Zielińska, jednak nie została wybrana.
W marcu 2003 pierwszym prezydentem Trybunału został P. Kirsch, a jego zastępczyniami A. Kuenyehia (pierwszy wiceprezydent) i E. Odio Benito (drugi wiceprezydent).
W kwietniu 2003 prokuratorem Trybunału został Argentyńczyk Luis Moreno-Ocampo.
W styczniu 2006 wybrano 1/3 składu w miejsce sędziów powołanych na kadencję 3-letnią. Wybrani zostali:
- Anita Ušacka (Łotwa), wybrana ponownie
- Erkki Kourula (Finlandia), wybrany ponownie
- Akua Kuenyehia (Ghana), wybrana ponownie
- Sang-Hyun Song (Korea Południowa), wybrany ponownie
- Hans-Peter Kaul (Niemcy), wybrany ponownie
- Jekaterina Trendafiłowa (Bułgaria), wybrana po raz pierwszy.
Od 2006 prezydentem Trybunału pozostaje P. Kirsch, pierwszym wiceprezydentem A. Kuenyehia, natomiast drugim wiceprezydentem - R. Blattmann.
W związku z rezygnacją trzech sędziów - Karla Hudsona-Phillipsa (z powodów osobistych), Claude Jordy (ze względu na stan zdrowia) oraz Maureen Harding-Clark (przeszła do pracy w Sądzie Najwyższym Irlandii), w grudniu 2007 wybrano ich następców, którymi zostali:
- Fumiko Saiga (Japonia, na dokończenie kadencji C. Jordy - do 2009),
- Bruno Cotte (Francja, do 2012)
- Daniel David Ntanda Nsereko (Uganda, do 2012).
W związku z objęciem funkcji Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Praw Człowieka, w sierpniu 2008 zrezygnowała z mandatu sędziowskiego Navanethem Pillay.
edytuj Procedura
Prawo kierowania spraw do Trybunału mają:
- państwa-strony statutu rzymskiego
- prokurator MTK
- Rada Bezpieczeństwa ONZ
Rada Bezpieczeństwa może na 12 miesięcy zablokować każde postępowanie, z możliwością przedłużenia tego okresu nieograniczoną liczbę razy. Państwo przystępujące do statutu może przez 7 lat nie uznawać jurysdykcji trybunału w odniesieniu do zbrodni wojennych. Trybunał działa zgodnie z zasadami norymberskimi. Maksymalna możliwa kara to 30 lat pozbawienia wolności lub dożywocie. W przypadku odmowy współpracy ze strony państwa, Trybunał może poskarżyć się na nie zgromadzeniu państw-stron statutu rzymskiego lub Radzie Bezpieczeństwa (ale tylko jeśli to ona wniosła daną sprawę).
edytuj Organy
- Prezydium
Organ kolegialny, składa się z prezesa i dwóch wiceprezesów. Wybierani przez sędziów trybunału bezwzględną większością głosów. Kadencja członków Prezydium wynosi 3 lata, chyba że wcześniej skończy się ich kadencja sędziowska. Głównym zadaniem Prezydium jest prawidłowe administrowanie pracą trybunału.
- Wydział Przygotowawczy
- Wydział Orzekający
- Wydział Odwoławczy
- Urząd Prokuratora
Na czele urzędu stoi prokurator. Może powołać dwóch wiceprokuratorów. Nie mogą być obywatelami tego samego państwa. Wybierani bezwzględną większością głosów przez zgromadzenie państw stron na 9 letnią kadencję. W swoich działaniach prokurator powinien być niezależny od państw stron. Do jego najważniejszych zadań należy: - przyjmowanie informacji i zawiadomień o zbrodniach podlegających jurysdykcji trybunału - badanie i weryfikacja tych informacji - prowadzenie postępowania przygotowawczego Przeciwwagę dla uprawnień prokuratora stanowią uprawnienia izby przygotowawczej, zatwierdzającej określone czynności Prokuratora
- Sekretariat