Spółgłoski zwarte powstają, gdy w czasie artykulacji dochodzi do blokady przepływu powietrza przez jamę ustną i nosową (zwarcia, implozji), po czym następuje gwałtownej jej przerwanie (rozwarcie, wybuch, eksplozja, plozja). Spółgłoski zwarte z plozją nazywa się spółgłoskami zwarto-wybuchowymi.
Spółgłoski zwarte należą do najbardziej rozpowszechnionych dźwięków w językach świata. Prawie wszystkie języki posiadają głoski [p, t, k], a wyjątkowych wypadkach, gdy którejś z nich brak zwarcie krtaniowe ([ʔ]) ma status fonemu.
Spis treści |
edytuj Artykulacja
W artykulacji spółgłosek zwarto-wybuchowych można wyróżnić następujące fazy:
- implozja - w jamie ustnej dochodzi do zablokowanie przepływu powietrza,
- zwarcie - napływające z płuc powietrze zatrzymuje się przed utworzoną blokadą,
- plozja - narastające ciśnienie przerywa zaporę, dochodzi do eksplozji.
Spółgłoski zwarte mogą też być artykułowane bez plozji. W języku wietnamskim wygłosowe spółgłoski zwarte wymawiane są bez plozji.
Spółgłoski zwarte, w szczególności bezdźwięczne, mogą też być wymawiane z przydechem.
Zwartym spółgłoskom bezdźwięcznym może towarzyszyć dodatkowe zwarcie strun głosowych, mówimy się wtedy o spółgłoskach ejektywnych.
edytuj Przykłady
W alfabecie fonetycznym IPA wymienione są m.in. następujące spółgłoski zwarte:
- dwuwargowe
- przednojęzykowe
- przednojęzykowe z retrofleksją
- środkowojęzykowe
- tylnojęzykowe
- języczkowe
- nagłośniowa
- krtaniowa (zwarcie krtaniowe)
edytuj Terminologia
Spółgłoski zwarte z plozją to inaczej spółgłoski zwarto-rozwarte, spółgłoski plozywne. Spółgłoski zwarte razem ze spółgłoskami nosowymi i zwarto-szczelinowymi tworzą wspólnie klasę spółgłosek okluzywnych (od łac. occlusio - zamknięcie).
edytuj Linki zewnętrzne
Spółgłoski zwarte w sindhi (łącznie 24 spółgłoski zwarte)